CHUYÊN TRANG ĐA PHƯƠNG TIỆN

Cách mạng tháng Tám năm 1945: Bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc hiện nay

23/10/2026 1 phút đọc

CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945

BÀI HỌC VỀ PHÁT HUY SỨC MẠNH ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC

TRONG XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC HIỆN NAY

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công là thắng lợi vĩ đại, mốc son chói lọi nhất, bước ngoặt quyết định trong lịch sử đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam ở thế kỷ XX. Từ đó đến nay đã qua 81 năm, song thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám vẫn tỏa sáng và để lại nhiều bài học lịch sử quý giá cho các thế hệ hôm nay và mai sau, trong đó nổi bật là bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc - cội nguồn cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Bài viết tập trung phân tích ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và bài học kinh nghiệm vận dụng cho sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam từ tháng Tám năm 1945 cho thấy, dưới sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đất nước ta vượt qua muôn vàn hiểm nguy, có khi như “ngàn cân treo sợi tóc” để vừa bảo vệ nền độc lập mới giành được, chính quyền cách mạng còn non trẻ; vừa xây dựng, vừa chiến đấu, để giành thắng lợi từng bước và đi đến thắng lợi hoàn toàn; thống nhất giang sơn, cả nước cùng đi lên chủ nghĩa xã hội. Cùng với thắng lợi của cách mạng Việt Nam năm 1945, phong trào giải phóng dân tộc đã phát triển mạnh mẽ và rộng khắp; trong đó sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là bài học thành công, là nhân tố quyết định thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Để có được sự lãnh đạo đúng đắn đó, Đảng ta luôn phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền, sức chiến đấu của Đảng để giải quyết nhiều vấn đề quan trọng mà lý luận và thực tiễn đặt ra.

Tầm vóc thời đại và ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới cũng có thể tự hào rằng: Lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc” (Hồ Chí Minh, tập 7, 2011, tr.25). Cách mạng Tháng Tám thành công là bước ngoặt lịch sử vĩ đại, mở ra một thời đại mới ở Việt Nam, thời đại Nhân dân Việt Nam làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của chính mình. Trong bản Tuyên ngôn độc lập công bố ngày 02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: những tư tưởng về quyền con người đã được ghi trong bản Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ năm 1776 và bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng Pháp năm 1789 là “những tư tưởng bất hủ”, những “lẽ phải không ai chối cãi được”. Nhưng dân tộc có được độc lập thì con người mới có thể có tự do, hạnh phúc. Không thể có được quyền con người, quyền công dân khi quyền độc lập của dân tộc bị chà đạp. Con người ở đây là những người lao động bị áp bức bóc lột chiếm đại bộ phận trong nhân dân Việt Nam. Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, những nội dung ấy đã gắn bó quyền của dân tộc với quyền con người, quyền công dân. Đó cũng là tư tưởng bất hủ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố với cả thế giới ngay khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời và đứng vào hàng ngũ tiên phong của các dân tộc đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người.

Cùng với thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á - là một đóng góp có ý nghĩa lịch sử của dân tộc Việt Nam vào việc mở ra một thời đại thắng lợi của độc lập dân tộc, của phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới. Nhưng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không phải là sự kết thúc, mà mới chỉ là sự mở đầu cho thắng lợi của cách mạng giải phóng dân tộc, của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Việt Nam.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã khẳng định, Mặt trận Việt Minh không chỉ mang hình mẫu của một tổ chức, một thực thể do Đảng lãnh đạo mà còn là hình thức phát triển mang tính phong trào, hiệu triệu cách mạng nhằm tập hợp tối đa mọi giai cấp, dân tộc, tôn giáo, thành phần xã hội tham gia cách mạng - vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết. Đảng vẫn giữ được nguyên tắc lãnh đạo, đồng thời Đảng tôn trọng tính độc lập, tự chủ, khuyến khích và tạo mọi điều kiện để Mặt trận phát huy vai trò, thực hiện liên minh, tập hợp, đoàn kết được nhiều nhất lực lượng và đây cũng là lực lượng của Đảng. Đây là nét đặc sắc, độc đáo trong lịch sử cách mạng của Đảng, của dân tộc và của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Vì vậy, các lực lượng tiến bộ từ trong nước đến ngoài nước đều coi trọng vị thế, vai trò của Mặt trận, là ngọn cờ tập hợp lực lượng, giúp cho chủ trương, đường lối của Đảng về khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền và giữ vững độc lập dân tộc.

Cuộc mít tinh chào mừng các đội quân du kích và các chi đội Giải phóng quân tiến về Thủ đô tại Quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội, ngày 30/8/1945.

Tổng Bí thư Tô Lâm đọc Diễn văn bế mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, ngày 23/01/2026.

Bài học kinh nghiệm từ Cách mạng Tháng Tám cần vận dụng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới

Đất nước ta sau 40 năm đổi mới, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế được nâng lên, là nền tảng để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên phát triển mới. Tuy nhiên, các thế lực thù địch, phản động tiếp tục thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, lợi dụng tự do, dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo hòng mưu đồ đen tối xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, chia rẽ mối đoàn kết quân - dân. Trong khi đó, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang đặt ra yêu cầu rất cao và đứng trước không ít khó khăn, thách thức mới. Bởi vậy, cần tiếp tục vận dụng sáng tạo bài học từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Một là, tiếp tục giữ vững vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng trong việc phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công có nhiều nguyên nhân, trong đó sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng ta là nhân tố quyết định nhất. Phát huy bài học kinh nghiệm quý báu đó, hơn lúc nào hết, Đảng ta phải tăng cường đoàn kết, giữ vững sự lãnh đạo đối với việc xây dựng và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong thực hiện nhiệm vụ củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc.

Và để có đủ khả năng, uy tín lãnh đạo, tổ chức và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc thì cấp ủy, tổ chức đảng từ Trung ương tới cơ sở phải không ngừng tự chỉnh đốn, tự đổi mới; đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng phải thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, nâng cao trình độ, năng lực công tác; toàn Đảng phải đoàn kết, thống nhất, thực sự là hạt nhân lãnh đạo, hạt nhân đoàn kết để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Hai là, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Thấm nhuần sâu sắc bài học phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong Cách mạng Tháng Tám, cấp ủy, tổ chức đảng, hệ thống chính trị, nòng cốt là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, làm cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, hội viên và Nhân dân nắm vững các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước ta ngày càng phồn vinh, hạnh phúc; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc để hoàn thành nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Quá trình tuyên truyền, vận động cần đổi mới và đa dạng hóa hình thức, phương pháp. Bên cạnh việc phát huy hiệu quả các phương tiện thông tin đại chúng, các loại hình văn hóa nghệ thuật, cần phối hợp giữa thông tin đối nội và thông tin đối ngoại, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống với tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước... Cấp ủy, hệ thống chính trị ở cơ sở, đội ngũ cán bộ, đảng viên phải phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng các dân tộc, già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc các tôn giáo trong tuyên truyền, vận động Nhân dân, qua đó tạo sự đồng thuận trong xã hội, củng cố vững chắc “thế trận lòng dân”, động viên Nhân dân tham gia phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.

Lễ diễu binh, diễu hành, mít tinh 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, ngày 02/9/2025.

Ba là, tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đẩy mạnh công tác vận động quần chúng, huy động mọi nguồn lực cho nhiệm vụ củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đặc biệt là việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thì việc phát huy bài học kinh nghiệm giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc, có những chủ trương, chính sách đúng đắn, đáp ứng yêu cầu cách mạng, phù hợp với nguyện vọng và quyền lợi cấp thiết của Nhân dân, được Nhân dân ủng hộ lại càng trở nên có ý nghĩa sâu sắc. Theo đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp cần quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, bảo đảm đây thực sự là phong trào chính trị, xã hội sâu sắc, tạo không khí phấn khởi trong các tầng lớp Nhân dân. Bên cạnh đó, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có năng lực lãnh đạo, có uy tín, tâm huyết, trách nhiệm và có kinh nghiệm công tác; thực sự gần dân, sát dân, nắm chắc tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, quán triệt sâu sắc và thực hiện tốt quan điểm “dân là gốc”; mọi hoạt động của Mặt trận đều phải đặt lợi ích của quốc gia - dân tộc, nâng cao đời sống hạnh phúc của Nhân dân lên hàng đầu.

Mặt trận Tổ quốc các cấp từ Trung ương đến cơ sở cần tích cực đổi mới nội dung, phương thức trong việc tập hợp đoàn kết các lực lượng, giai cấp, tầng lớp xã hội; phát huy sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đối với công cuộc phát triển đất nước; tích cực đổi mới hình thức tổ chức và nâng cao hiệu quả phong trào thi đua: “Chung tay vì người nghèo - không để ai bị bỏ lại phía sau”, “Chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát”, “Đền ơn, đáp nghĩa”... để qua đó tạo động lực thu hút đông đảo Nhân dân tham gia, bảo đảm người dân thực sự là chủ thể trong lao động sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, làm giàu cho gia đình, quê hương, đất nước; tạo nền tảng, sức mạnh tổng hợp để góp phần xây dựng, phát triển đất nước phồn vinh.

Bốn là, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền và hệ thống chính trị các cấp với Nhân dân. Nhằm hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng, tháng 8/1945, Mặt trận Việt Minh đã đề xuất 10 chính sách lớn để tập hợp, đoàn kết các tầng lớp Nhân dân thực hiện nhiệm vụ cách mạng. Phát huy bài học kinh nghiệm quý báu đó trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc, nhất là Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, huy động mọi nguồn lực, khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo, sự đồng lòng, chung sức của Nhân dân thực hiện thắng lợi Văn kiện Đại hội lần thứ XIV và các nghị quyết trụ cột của Đảng. Tiếp tục nêu cao vai trò dân chủ đại diện, nòng cốt chính trị, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; phát huy vai trò của Nhân dân trong việc quyết định những vấn đề lớn của đất nước, nhất là trong thực hiện cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị bảo đảm “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, phục vụ người dân và doanh nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Cùng với đó, phát huy vai trò nòng cốt của Nhân dân trong giám sát và phản biện xã hội, tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chủ trương, đường lối và những vấn đề lớn của đất nước. Theo đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân cả nước phát huy quyền làm chủ, thực hiện tốt phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, qua đó tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, tạo sự đồng thuận trong xã hội, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước và chính quyền các cấp trong sạch, vững mạnh, thực sự là “của dân, do dân và vì dân”

Năm là, tăng cường đoàn kết quốc tế, mở rộng hoạt động đối ngoại nhân dân, theo phương châm “chủ động, sáng tạo, hiệu quả”, củng cố tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trên thế giới, góp phần mở rộng quan hệ đối ngoại của Đảng, đẩy mạnh ngoại giao của Nhà nước, tiếp tục nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Phát huy thành quả của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, nhất là trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Theo đó, các cấp, các ngành, lực lượng, hệ thống chính trị, nòng cốt là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp cần phát huy tốt bài học kinh nghiệm trong Cách mạng Tháng Tám, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện có hiệu quả chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng, chính sách ngoại giao của Nhà nước, nhất là trong quan hệ với tổ chức nhân dân của các nước láng giềng, đối tác truyền thống. Phát huy có hiệu quả sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ, giúp đỡ to lớn của bạn bè quốc tế, tranh thủ nguồn lực bên ngoài, nhất là nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài trong giải quyết các vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia - dân tộc cũng như sự phát triển đất nước, qua đó tạo “vành đai an ninh” vững chắc để bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”.

Bài học kinh nghiệm về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Do vậy, việc nghiên cứu, kế thừa, vận dụng sáng tạo bài học ấy vào thực tiễn hiện nay là vấn đề đặc biệt quan trọng, tạo sức mạnh tổng hợp, nền tảng vững chắc để đưa đất nước ngày càng phát triển thịnh vượng, hùng cường; không ngừng tăng cường tiềm lực quân sự, quốc phòng, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Tài liệu tham khảo:

1. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.25.

Khắp các phố phường Thủ đô Hà Nội tưng bừng cờ hoa kỷ niệm 80 năm Quốc khánh.