CHUYÊN TRANG ĐA PHƯƠNG TIỆN
QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG TA VỀ
CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TRONG VĂN KIỆN ĐẠI HỘI XIV
VÀ VẬN DỤNG TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY
THIẾU TƯỚNG CAO XUÂN THẮNG
Phó Cục trưởng Cục Chính sách - xã hội, kiêm Giám đốc Bảo hiểm xã hội Quân đội
ĐẠI TÁ, TS. LƯU DUY TOÀN
Học viện Chính trị
Lễ khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, ngày 20/01/2026.
Chính sách xã hội là nội dung quan trọng của chiến lược phát triển bền vững đất nước. Trong Văn kiện Đại hội XIV, Đảng ta đã xác định quản lý phát triển xã hội bền vững, bảo đảm tiến bộ công bằng xã hội, chăm lo đời sống Nhân dân. Do đó, quán triệt và vận dụng quan điểm chỉ đạo của Đảng về chính sách xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội, tăng cường quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.
Tư duy mới về chính sách xã hội trong Văn kiện Đại hội XIV
Thứ nhất, nâng tầm nhận thức về vị trí, vai trò của chính sách xã hội trong chiến lược phát triển đất nước. Chính sách xã hội không còn là lĩnh vực tách rời hay đi sau tăng trưởng kinh tế. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Hoàn thiện mô hình, cơ chế, chính sách quản lý phát triển xã hội hiện đại, toàn diện, bao trùm, bền vững; phát triển kinh tế gắn với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ tài nguyên, môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, quá trình già hóa dân số, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.108). Khác với cách tiếp cận mang tính bổ trợ, trong giai đoạn mới hiện nay, Đảng ta đặt chính sách xã hội trong mối quan hệ hữu cơ, chặt chẽ với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng - an ninh và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Do đó, Đảng nhấn mạnh phải “tăng trưởng kinh tế gắn kết chặt chẽ hơn với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội; ưu tiên bố trí nguồn lực cho an sinh xã hội, phát triển con người” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.51-52).
Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự Lễ khai giảng năm học mới tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Mường Khương, tỉnh Lào Cai, ngày 05/9/2026.
Thứ hai, xây dựng và thực hiện chính sách xã hội theo hướng bao trùm, công bằng, hiệu quả, bền vững; bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Thực hiện chính sách xã hội hướng tới bao trùm, công bằng, hiệu quả, bền vững; bảo đảm an sinh xã hội; đột phát phát triển giáo dục và đào tạo; phát triển y tế, chú trọng chăm sóc sức khỏe của Nhân dân; giảm nghèo bền vững; nâng cao chất lượng đời sống” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.33). Quan điểm chỉ đạo này thể hiện rõ bản chất ưu việt, tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam luôn phấn đấu, hướng tới bảo đảm mọi tầng lớp Nhân dân đều có cơ hội tiếp cận công bằng các nguồn lực phát triển và được thụ hưởng thành quả phát triển của đất nước.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định rõ yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng, thực hiện chính sách xã hội phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước: “Hoàn thiện mô hình, cơ chế, chính sách quản lý phát triển xã hội hiện đại, toàn diện, bao trùm, bền vững; phát triển kinh tế gắn với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ tài nguyên, môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, quá trình già hoá dân số, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.108). Tiếp cận chính sách xã hội trong giai đoạn mới không dừng ở bảo đảm an sinh hay giải quyết khó khăn trước mắt mà đã tiếp cận ở tầm cao hơn, phản ánh nhận thức ngày càng đầy đủ hơn của Đảng trước những biến đổi sâu sắc của thời đại số, những thách thức an ninh phi truyền thống và yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Tư tưởng xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV nói chung và đối với chính sách xã hội nói riêng là “Dân là gốc”: “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu, là động lực và là nguồn lực của phát triển” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.38-39). Trong mọi hoạt động phải quán triệt “tăng trưởng kinh tế phải gắn kết chặt chẽ với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, để đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, để xã hội thực sự hài hòa, dân chủ, để người dân tin tưởng vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.33).
Thứ ba, đổi mới tư duy từ “hỗ trợ” sang “phát triển bền vững”. Đây là bước tiến mới về chất trong tư duy chính sách xã hội của Đảng. Văn kiện Đại hội XIV xác định: “khơi dậy, phát huy giá trị văn hóa, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân”( Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.378). Xây dựng và thực hiện chính sách xã hội không phủ nhận vai trò cần thiết của hỗ trợ xã hội trong những tình huống khó khăn, rủi ro, nhưng hỗ trợ chỉ là giải pháp trước mắt, còn phát triển bền vững mới là mục tiêu lâu dài. Việc thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách xã hội phải hướng tới chuyển dịch cơ chế, không áp dụng chính sách cho không của Nhà nước (bao cấp hoàn toàn), mà tập trung vào việc kiến tạo cơ hội, phát huy nội lực, tiềm năng, lợi thế của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Đại tướng Phan Văn Giang trình bày chuyên đề "tư duy, nhận thức mới về quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc của Đại hội XIV" tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, ngày 07/02/2026.
Thứ tư, xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, đa tầng, lấy con người làm trung tâm, mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “Xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại, thích ứng linh hoạt, theo vòng đời và bao phủ toàn dân, toàn diện, lấy con người làm trung tâm, nâng cao phúc lợi xã hội toàn dân” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tập I, tr.109).
Nội dung này thể hiện bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý xã hội truyền thống sang quản trị xã hội thông minh, hiện đại và hiệu quả, phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ số. Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu: “Bảo đảm mọi người dân được tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản, thiết yếu có chất lượng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.109).
Thứ năm, đặc biệt quan tâm đến các nhóm yếu thế trong xã hội. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Ưu tiên các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế và đối tượng trong khu vực phi chính thức, mở rộng tín dụng chính sách xã hội phù hợp điều kiện, trình độ phát triển của Việt Nam, không để ai bị bỏ lại phía sau” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.109). Chủ trương này tiếp tục được cụ thể hóa bằng những mục tiêu mang tính đột phá cho giai đoạn phát triển mới: “Phấn đấu thực hiện mục tiêu đến năm 2030 cơ bản không còn hộ nghèo và cơ bản miễn viện phí toàn dân” (Đảng Cộng sản Việt Nam, tập I, 2026, tr.109). Đây không chỉ là mục tiêu an sinh xã hội đơn thuần mà còn thể hiện khát vọng phát triển vì con người, hướng tới xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.
Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà phát biểu chỉ đạo tại Lễ phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” tại Khu di tích lịch sử quốc gia Thành cổ Quảng Trị, ngày 02/4/2026.
Định hướng vận dụng quan điểm của Đảng về chính sách xã hội trong Quân đội hiện nay
Công tác chính sách đối với Quân đội và hậu phương quân đội là một bộ phận trong công tác chính sách của Đảng, Nhà nước ta một nội dung quan trọng của công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội, góp phần tạo động lực để toàn quân hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao; xây dựng Quân đội vững mạnh về mọi mặt. Những năm qua, toàn quân nhận phụng dưỡng 595 Bà mẹ Việt Nam anh hùng; hỗ trợ xây dựng 6.156 căn nhà tình nghĩa cho các đối tượng chính sách; xác nhận hơn 834.000 liệt sĩ, 690.000 thương binh, bệnh binh; tìm kiếm, quy tập 958.975 hài cốt liệt sĩ; tuyên dương, trao tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” cho 139.750 mẹ; giải quyết chế độ, chính sách đối với hơn 4,6 triệu đối tượng tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế. Từ năm 2014 đến nay, toàn quân đã vận động Quỹ Đền ơn đáp nghĩa được trên 920 tỉ đồng, xây dựng được 11.618 căn nhà tình nghĩa, phụng dưỡng gần 3.000 Bà mẹ Việt Nam anh hùng (hiện còn sống 678 mẹ); nhận đỡ đầu, tuyển dụng, giải quyết việc làm cho 1.122 con thương binh, vợ, con liệt sĩ; tặng hơn 6.000 sổ tiết kiệm,…
Quân đội tiếp tục thực hiện tốt chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, chăm lo nhà ở công vụ, nhà ở xã hội và thường xuyên quan tâm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho bộ đội. Để giải quyết nhu cầu nhà ở cho cán bộ, chiến sĩ, Quân đội đã triển khai 64 dự án nhà ở công vụ với 5.183 căn hộ. Đây không chỉ là thực hiện chính sách an sinh xã hội mà còn trực tiếp xây dựng nhân tố con người - yếu tố quyết định sức mạnh chiến đấu của Quân đội trong tình hình mới. Cùng với đó, việc triển khai thực hiện các chế độ, chính sách mới theo các nghị định, thông tư của Chính phủ và Bộ Quốc phòng tiếp tục được quan tâm, giải quyết cho hơn 15.000 trường hợp. Những kết quả đó không chỉ thể hiện trách nhiệm chính trị và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của Quân đội mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội.
Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang đẩy mạnh thi đua thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Sự nghiệp xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc đã và đang đặt ra yêu cầu mới, đòi hỏi phải đẩy mạnh công tác chính sách đối với Quân đội và hậu phương quân đội. Vì vậy, quán triệt, vận dụng quan điểm về chính sách xã hội của Đảng trong Quân đội, cần tập trung vào một số nội dung sau:
Một là, tập trung nghiên cứu, đề xuất, cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đối với Quân đội và hậu phương quân đội. Văn kiện Đảng bộ Quân đội lần thứ XII xác định: “Chủ động nghiên cứu, tham mưu sửa đổi, bổ sung, ban hành và triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả các chế độ, chính sách đối với Quân đội, hậu phương quân đội, lực lượng làm nhiệm vụ đặc thù, ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển, đảo...” (Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, tr.58). Trước mắt, cần đẩy mạnh nghiên cứu, xây dựng các chế độ, chính sách phục vụ quá trình điều chỉnh tổ chức lực lượng, xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh” theo Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 17/01/2022 của Bộ Chính trị và tinh gọn tổ chức bộ máy trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.
Nắm vững tình hình, chủ động, tích cực xây dựng các chế độ, chính sách đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới của Quân đội. Trọng tâm là nghiên cứu, hoàn thiện nội dung đề xuất thực hiện cải cách tiền lương, chế độ phụ cấp đặc thù đối với lực lượng vũ trang và các chế độ, chính sách có liên quan; nghiên cứu đề xuất bổ sung chế độ, chính sách đối với các đối tượng làm nhiệm vụ đặc thù, nhiệm vụ mới, làm nhiệm vụ ở các địa bàn chiến lược, vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển, đảo, quốc tế; cơ chế, chính sách thu hút, khuyến khích, trọng dụng nhân tài, có nhiều cống hiến, cán bộ khoa học, đội ngũ thợ lành nghề và nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ trong Quân đội. Nghiên cứu, rà soát, bổ sung, hoàn thiện chính sách ưu đãi về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với lực lượng vũ trang, phù hợp với đặc thù hoạt động của Quân đội.
Hai là, chú trọng phát huy sức mạnh tổng hợp, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội trong thực hiện chính sách hậu phương quân đội, hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”; quan tâm chăm sóc người có công, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng... Văn kiện Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 nhấn mạnh: “Thực hiện tốt các hoạt động “Đền ơn, đáp nghĩa”, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và giải quyết chính sách tồn đọng sau chiến tranh” (Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, tr.58). Do vậy, phải thường xuyên bám sát tình hình thực tiễn của đất nước, của Quân đội, cũng như khả năng, điều kiện của từng cơ quan, đơn vị để phối hợp với các tổ chức, lực lượng, địa phương trong xác định nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các biện pháp, các mô hình hay trong tổ chức thực hiện, bảo đảm phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm, tính chủ động, tích cực của các cấp, các ngành, lực lượng, địa phương, sự đồng thuận của toàn xã hội trong nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số chính sách ưu đãi đối với thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công với cách mạng, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin... Hiện nay, Quân ủy Trung ương đang tập trung lãnh đạo thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, đây là một cuộc vận động cao điểm quy mô lớn được Bộ Nội vụ phối hợp cùng các bộ, ngành phát động, hướng tới mốc kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
Ba là, tích cực tham gia thực hiện chính sách xã hội, góp phần củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc. Văn kiện Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025-2030 nhấn mạnh: “Tham gia xóa đói, giảm nghèo, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn; xây dựng hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở, nhất là trên các địa bàn chiến lược, trọng điểm, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và đồng bào có đạo nhằm xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc” (Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, tr.57). Quán triệt quan điểm chỉ đạo đó, Quân đội cần tiếp tục thực hiện tốt chức năng đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất, tích cực tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn và chăm lo đời sống Nhân dân.
Bốn là, tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác chính sách; tập trung làm tốt công tác phối hợp tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, giải quyết những vấn đề chính sách sau chiến tranh; trao đổi kinh nghiệm, ứng dụng công nghệ mới và hỗ trợ công cụ, phương tiện cần thiết để tiến hành công tác chính sách.
Năm là, bám sát đặc điểm tình hình, chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng trong và ngoài Quân đội nghiên cứu, tham gia xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, Bộ Quốc phòng về chính sách xã hội. Tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; tăng cường đầu tư nguồn lực cho các cơ sở khám, chữa bệnh, nhất là ở các đơn vị vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn.
Tài liệu tham khảo:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb CTQG-ST, H.2026, tập I, tr.108, tr.51-52, tr.33, tr.108, tr.38-39, tr.33, tr.378, tr.109, tr.109, tr.109, tr.109.
13, 14, 15. Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 (Dùng cho cán bộ, đảng viên trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân), tr.58, tr.58, tr.57.
