Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Giá trị cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận không chỉ là những phương pháp vận động quần chúng biện chứng, khoa học, mà còn là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc, phản ánh thế giới quan và nhân sinh quan cách mạng, lấy Nhân dân làm trung tâm của sự nghiệp cách mạng và xây dựng Nhà nước. Những giá trị cốt lõi này vừa mang ý nghĩa lý luận nền tảng, vừa có giá trị thực tiễn lâu dài của công tác dân vận đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.

Trước hết, quan điểm “dân là gốc” và nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân là giá trị nền tảng nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận. Người khẳng định: “Trong bầu trời không gì quý bằng Nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của Nhân dân” (Hồ Chí Minh, tập 6, 2011, tr.126). Tư tưởng đó được cụ thể hóa rõ nét khi Người viết: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân… Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra (Hồ Chí Minh, tập 6, 2011, tr.126). Những luận điểm này khẳng định vị thế chủ thể của Nhân dân trong đời sống chính trị - pháp lý, đồng thời đặt nền tảng tư tưởng cho nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, công tác dân vận là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, không phải là công việc riêng của một ban, ngành hay tổ chức nào. Người nhấn mạnh: “Dân vận kém thì việc gì cũng kém, dân vận khéo thì việc gì cũng thành công” (Hồ Chí Minh, tập 6, 2011, tr.129). Quan điểm này cho thấy, công tác dân vận phải được thực hiện thường xuyên, liên tục trong hoạt động của bộ máy nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức, coi đó là điều kiện bảo đảm sự gắn bó giữa Nhà nước và Nhân dân.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận thể hiện rõ tính khoa học và thực tiễn trong phương pháp thực hiện. Người phê phán mạnh mẽ lối làm việc quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng, coi đây là nguyên nhân làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền: “Bệnh quan liêu là xa rời quần chúng, không hiểu dân, không học dân” (Hồ Chí Minh, tập 5, 2011, tr.290 - 291).

Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận hướng tới mục tiêu phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Người cho rằng dân vận là “vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân” (Hồ Chí Minh, tập 6, tr.130-131), nhằm tập hợp sức mạnh toàn dân cho sự nghiệp chung của đất nước. Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tạo dựng sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân vào Đảng và Nhà nước ta, từ đó bảo đảm cho pháp luật được thực thi không chỉ bằng quyền lực cưỡng chế mà còn bằng sự tự giác và đồng tình của xã hội

Một số giải pháp tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận đáp ứng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh chuyển đổi số

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh xây dựng chính phủ số và xã hội số, việc kế thừa, phát triển và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận đòi hỏi phải được tiếp cận theo hướng hiện đại, linh hoạt và phù hợp với điều kiện mới (có thể gọi ngắn gọn là “Dân vận số”); gắn với triển khai thực hiện Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”. “Dân vận số” không chỉ là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý nhà nước, mà đó là cách thức mới để hiện thực hóa quyền làm chủ của Nhân dân một cách minh bạch, kịp thời và hiệu quả, qua đó củng cố nền tảng xã hội cho Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Thứ nhất, xây dựng các nền tảng số để thực hiện quyền làm chủ trực tiếp của Nhân dân.

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi sự tham gia thực chất của Nhân dân vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách, pháp luật. Trong điều kiện chuyển đổi số, việc phát huy dân chủ không thể chỉ dựa vào các hình thức truyền thống trong tiếp xúc cử tri và đối thoại với Nhân dân, mà cần được mở rộng thông qua các nền tảng số tương tác hai chiều. Việc phát triển và hoàn thiện các ứng dụng chính quyền điện tử, tích hợp chức năng lấy ý kiến Nhân dân đối với các dự án luật, quy hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương sẽ góp phần xóa bỏ rào cản về không gian và thời gian, tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình quản lý nhà nước một cách thuận lợi hơn. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên cần triển khai thực hiện có hiệu quả chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lần thứ I, năm 2025 về tổ chức “Tháng nghe dân nói” ở tất cả các cấp, các vùng miền.

Bên cạnh đó, các hình thức đối thoại trực tuyến, khảo sát mức độ hài lòng của người dân thông qua mã QR, nền tảng số và phân tích dữ liệu lớn có thể giúp chính quyền nắm bắt nhanh chóng phản hồi của Nhân dân. Đây chính là biểu hiện sinh động của việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong điều kiện mới, khi quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện không chỉ bằng sự hiện diện trực tiếp, mà còn thông qua các công cụ số hiện đại.

Thứ hai, minh bạch hóa hoạt động quản lý nhà nước thông qua dữ liệu mở.

Công khai, minh bạch là một trong những nguyên tắc cốt lõi của Nhà nước pháp quyền. “Dân vận số” chính là công cụ quan trọng để hiện thực hóa phương châm “dân biết” ở mức độ đầy đủ và thực chất hơn. Theo đó, cần tiếp tục đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục hành chính, cho phép người dân theo dõi trạng thái hồ sơ của mình, biết rõ cơ quan, cá nhân thụ lý và thời hạn giải quyết. Khi mọi quy trình được công khai trên môi trường số, khả năng giám sát của Nhân dân sẽ được tăng cường, đồng thời hạn chế các biểu hiện nhũng nhiễu, tùy tiện trong thực thi công vụ.

Việc phát triển hệ thống dữ liệu mở, công khai thông tin về ngân sách nhà nước, các dự án đầu tư, gói thầu và các chỉ số phát triển kinh tế - xã hội sẽ tạo điều kiện để Nhân dân thực hiện quyền giám sát và phản biện xã hội một cách thuận lợi. Đây là bước chuyển quan trọng từ “minh bạch hình thức” sang “minh bạch thực chất”, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với bộ máy công quyền.

Thứ ba, phát huy vai trò của truyền thông số và mạng xã hội trong công tác dân vận.

Trong bối cảnh không gian mạng trở thành môi trường giao tiếp xã hội phổ biến, công tác dân vận cần được triển khai mạnh mẽ trên các nền tảng số nơi Nhân dân hiện diện đông đảo. Việc xây dựng và vận hành hiệu quả các kênh truyền thông chính thức của cơ quan nhà nước trên mạng xã hội không chỉ nhằm cung cấp thông tin, giải đáp chính sách, pháp luật, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận và phản bác kịp thời các thông tin sai trái, xuyên tạc.

Việc ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để theo dõi, tổng hợp và phân tích dư luận xã hội trên không gian mạng sẽ giúp cơ quan nhà nước kịp thời nhận diện những vấn đề bức xúc, các “điểm nóng” dư luận. Trên cơ sở đó, chính sách và phương thức điều hành có thể được điều chỉnh phù hợp, tránh để mâu thuẫn xã hội tích tụ và phát sinh phức tạp. Đây là sự vận dụng linh hoạt và sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong điều kiện mới, khi việc “nghe dân” không chỉ diễn ra trong các cuộc tiếp xúc trực tiếp, mà còn trên không gian số.

Thứ tư, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ làm công tác dân vận.

Để thực hiện hiệu quả “dân vận số”, đội ngũ cán bộ, công chức cần được trang bị đầy đủ năng lực và kỹ năng phù hợp với môi trường số. Bên cạnh phẩm chất đạo đức và tinh thần trách nhiệm với Nhân dân, cán bộ dân vận cần được đào tạo về kỹ năng sử dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu, bảo mật thông tin và ứng dụng các công nghệ mới trong quản lý nhà nước.

Cán bộ, công chức trong toàn hệ thống chính trị cần được bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, ứng xử trên không gian mạng theo hướng văn minh, thuyết phục và đúng mực. Vận dụng sáng tạo tinh thần “dân vận khéo” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong môi trường số đòi hỏi cán bộ, công chức không chỉ am hiểu công nghệ, mà còn biết lắng nghe, đối thoại và giải thích chính sách một cách gần gũi, dễ hiểu, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

“Dân vận số” không làm mất đi giá trị truyền thống của phương pháp “gần dân, học dân” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra, mà còn góp phần mở rộng và kéo dài “cánh tay nối dài” của Đảng và Nhà nước ta đến các tầng lớp Nhân dân, giúp cho các giá trị của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được thực thi nhanh chóng, minh bạch và công bằng hơn trong bối cảnh phát triển mới.